Mniszek lekarski lekarstwo, które wszędzie rośnie

Mobirise Website Builder

Autor: aptekarzradzi.pl | 15 kwietnia 2018 | zioła

Wkrótce krajobraz wypełni się żółcią kwiatów jednej z najbardziej rozpoznawalnych roślin w strefie umiarkowanej – mniszka lekarskiego (Taraxacum officinale), który, choć uznawany za chwast, ma liczne właściwości lecznicze. Po przekwitnięciu jego kwiaty zmieniają się w charakterystyczne „dmuchawce”. Roślina ta często pojawia się na trawnikach, nieużytkach i miedzach, a bywa mylnie nazywana mleczem ze względu na biały sok wydobywający się z łodyg i liści po ich uszkodzeniu. Warto jednak pamiętać, że mniszek i mlecz to różne gatunki. Mlecz, choć podobny, osiąga znacznie większe rozmiary (do 1 metra wysokości) i nie posiada istotnych właściwości leczniczych. Mimo że mniszek często traktowany jest jako uciążliwy chwast, bywa także ceniony w farmacji i kuchni. O mniszku wspominałam już wcześniej.

Mniszek lekarski dostarcza surowców leczniczych, takich jak korzeń (Radix Taraxaci), ziele (Herba Taraxaci) i kwiaty (Flos Taraxaci), a jego liście znajdują zastosowanie w dietetyce. Korzenie należy wykopywać w marcu, październiku lub listopadzie, wybierając większe rośliny, aby uzyskać grube korzenie, co najmniej na szerokość ołówka. Po umyciu i pokrojeniu suszy się je w przewiewnych, zacienionych miejscach lub w zamkniętych pomieszczeniach z podwyższoną temperaturą. Liście zbiera się przed kwitnieniem, w kwietniu, i najlepiej spożywać je świeże, np. w wiosennych sałatkach. Kwiatowe koszyczki, pozbawione ogonków, należy zbierać w kwietniu i maju, a następnie suszyć w podwyższonej temperaturze.

Substancje lecznicze

Kwiaty mniszka lekarskiego zawierają karotenoidy, flawonoidy, trójterpeny, cukry oraz śladowe ilości olejku eterycznego.
Korzenie są bogate w laktony seskwiterpenowe, kwasy organiczne, węglowodany (takie jak śluzy i inulina), trójterpeny, fitosterole, pektyny, substancje żywicowe, związki kauczukowe, niewielkie ilości garbników, sole mineralne i fenolokwasy.
Liście natomiast zawierają sole potasu, laktony seskwiterpenowe, triterpeny (m.in. tarakserol i taraksasterol), flawonoidy, aminokwasy oraz sole mineralne.  

Działanie

Mniszek pospolity zawiera składniki o właściwościach leczniczych, takich jak działanie żółciopędne, przeczyszczające, moczopędne, przeciwzapalne, przeciwmiażdżycowe oraz wspomagające wydzielanie soku żołądkowego.
Substancje obecne w roślinie pomagają zapobiegać powstawaniu złogów szczawianowych i fosforanowych w drogach moczowych oraz wspierają ich leczenie. Dzięki działaniu moczopędnemu mniszek sprzyja usuwaniu z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, a także łagodzi dolegliwości bólowe w układzie moczowym. Jego działanie żółciopędne polega na stymulacji wątroby do produkcji żółci i ułatwieniu jej przepływu do dwunastnicy poprzez rozluźnianie mięśni gładkich przewodu pokarmowego i dróg żółciowych.
Substancje gorzkie obecne w korzeniach mniszka pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, co czyni go pomocnym w przypadku problemów trawiennych, takich jak brak apetytu, wzdęcia czy niestrawność. Może być również stosowany w początkowych stadiach cukrzycy, pomagając obniżyć poziom cukru we krwi. Kwiaty mniszka wykazują podobne działanie do korzeni, jednak są bardziej skuteczne jako środki moczopędne i w łagodzeniu stanów zapalnych.

Zastosowanie

Korzenie i kwiaty mniszka lekarskiego znajdują zastosowanie w leczeniu postępującej marskości wątroby, uszkodzeń wątroby spowodowanych toksynami lub antybiotykami, niedokwasoty oraz chorób dróg żółciowych.

Odwar z korzeni i kwiatów mniszka
Aby przygotować odwar, należy jedną łyżkę suszonych korzeni i kwiatów zalać dwiema szklankami letniej wody, a następnie gotować przez 5 minut. Po zagotowaniu odstawić napar na 10-15 minut, a potem przecedzić. Pić w 2-3 porcjach dziennie około pół godziny przed posiłkiem, aby pobudzić apetyt, lub po posiłku, by wspomóc trawienie. Odwar można wzbogacić naparem z mięty, przygotowanym z jednej łyżeczki suszonego ziela.

Sok z korzeni lub ziela mniszka
Świeże korzenie lub ziele (około 300 g) należy rozdrobnić w sokowirówce. Otrzymany sok pić w małych porcjach, po kieliszku, przed posiłkiem. Aby zakonserwować sok, można dodać spirytus w proporcji 1:1 lub 2:1 i przechowywać go w ciemnym miejscu. Przed spożyciem rozcieńczyć łyżeczkę soku w 1/4 szklanki wody i pić przed jedzeniem.

Łączenie mniszka z innymi roślinami
Z miętą – w celu poprawy trawienia. Z liśćmi brzozy, skrzypem polnym i rdestem ptasim – dla wzmocnienia działania moczopędnego. Z liśćmi borówki czernicy, zielem rutwicy, pokrzywą, perzem i owocnią fasoli – jako wsparcie w leczeniu cukrzycy.

Mniszek w kuchni

Dziko rosnący mniszek można wykorzystać w kuchni już na przedwiośniu. Najlepiej sprawdzają się liście, które zostały przykryte słomą i wybielone – w ten sposób tracą gorzki smak i stają się smaczniejsze. Surówka z mniszka cieszy się dużą popularnością we Francji i Niemczech, gdzie roślinę tę wysiewa się nawet kilka razy w roku, aby móc przygotowywać ją przez większość miesięcy.

**Jak przygotować surówkę z mniszka?**
Zebrane liście należy dokładnie umyć, a następnie dodać sos vinaigrette, jeśli chcemy przygotować wersję francuską, lub śmietanę – zgodnie z niemiecką tradycją. W niemieckim wydaniu surówka przypomina w smaku sałatę majową lub kruchą, choć jest nieco bardziej gorzka. Aby zmniejszyć goryczkę, liście można namoczyć w słonej wodzie.

Liście mniszka sprawdzą się także jako składnik różnych wiosennych sałatek lub w wersji na ciepło – przygotowane podobnie jak szpinak.  

Mniszek w kosmetyce

W kosmetyce mniszek lekarski znajduje zastosowanie w preparatach przeznaczonych do oczyszczania suchej lub starzejącej się skóry.

Uwaga!
Mniszka lekarskiego nie powinny stosować kobiety w ciąży i karmiące, dzieci poniżej 7. roku życia, a także osoby z niedrożnością dróg żółciowych, wrzodami żołądka czy cierpiące na łuszczycę.

Mimo że mniszek jest powszechnie występującym chwastem, posiada cenne właściwości lecznicze i odżywcze. Powinien być częściej wykorzystywany w kuchni, gdzie jego walory mogłyby znaleźć szersze zastosowanie. Szkoda, że tak wszechstronna roślina wciąż nie jest w pełni doceniana.