Autor: aptekarzradzi.pl | 14 stycznia 2018 | zioła
Autor: aptekarzradzi.pl | 14 stycznia 2018 | zioła
Nagietek lekarski (Calendula officinalis L.) to roślina, którą zna niemal każdy. Często pojawia się w ogrodach, zachwycając swoimi jaskrawo pomarańczowymi kwiatami, które kojarzą się ze słońcem – ich płatki otwierają się o poranku w stronę światła, a wieczorem zamykają, gdy słońce zachodzi. Pochodzi z obszarów Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, ale dziś jest spotykany na całym świecie. W Polsce ceniony jest zarówno jako roślina ozdobna, jak i lecznicza.
Do celów zielarskich wykorzystuje się:
- kwiaty (Flos Calendulae) – płatki języczkowe,
- koszyczki nagietka (Anthodium Calendulae) – całe kwiaty,
- ziele (Herba Calendulae) – całą roślinę bez korzeni.
Właściwości lecznicze ma wyłącznie odmiana o pomarańczowym kolorze kwiatów.
olejek eteryczny
saponiny trójterpenowe – m. in. kalendulozydy A-F
alkohole trójterpenowe – m.in. alfa i beta-amaryna, kalenduladiol
fitosterole – m. in. stygmasterol i kampesterol
żywice
flawonoidy – m.in. izoramnetyna, kwercetyna
śluzy
gorycze
kumaryny – m. in. skopoletyna, eskuletyna
karotenoidy – m.in. karoten, ksantofilen, likopen
kwasy organiczne – m. in. kawowy, salicylowy
sole mineralne – m, in. dużo manganu
polisacharydy
terpeny
Nagietek lekarski, choć najczęściej kojarzony z zastosowaniem zewnętrznym, np. w leczeniu chorób skóry czy trudno gojących się ran, znajduje również zastosowanie wewnętrzne. Pomaga w schorzeniach wątroby i woreczka żółciowego, wspomaga leczenie wrzodów żołądka i jelit, a dzięki działaniu regeneracyjnemu sprzyja odbudowie błony śluzowej. Jego właściwości przeciwzapalne wspierają terapię nieżytów żołądka i jelit, niedokwaśności, a także chorób śledziony, wykorzystując przy tym działanie rozkurczające. Poleca się go również po zabiegach chirurgicznych w obrębie układu pokarmowego, w tym po operacjach onkologicznych, oraz w profilaktyce i leczeniu chorób nowotworowych.
Nagietek jest szczególnie pomocny dla kobiet – reguluje cykl menstruacyjny, łagodzi bóle miesiączkowe oraz pomaga w okresie menopauzy. Dzięki działaniom przeciwzapalnym, przeciwbakteryjnym, przeciwwirusowym, przeciwpierwotniakowym, przeciwgrzybiczym i regeneracyjnym, jest skuteczny w terapii kobiecych schorzeń. Znajduje się w preparatach takich jak Calendulin, Vagical czy Azucalen, a także w Hemocal stosowanym na hemoroidy. Dodatkowo działa immunostymulująco, wspomagając osoby osłabione podczas rekonwalescencji, oraz wykazuje właściwości odtruwające w chorobach nowotworowych.
Napary i wyciągi z nagietka stosuje się do płukania gardła i jamy ustnej przy stanach zapalnych, a także do przemywania zmian skórnych. Pomagają osobom z atopowym zapaleniem skóry, łuszczycą, trądzikiem, oparzeniami słonecznymi i termicznymi oraz uszkodzeniami skóry po radioterapii. Stosuje się je również na odmrożenia, rany, owrzodzenia, czyraki, półpasiec i pieluszkowe zapalenie skóry. Co ciekawe, badania wskazują, że w przypadku ran i oparzeń nagietek działa skuteczniej, gdy jest stosowany zarówno zewnętrznie, jak i wewnętrznie w terapii skojarzonej.
Nagietek ma również bogatą historię zastosowań. Przykładem jest terapia prowadzona przez księdza Kukawskiego, który stosował napar z nagietka w leczeniu niedoczynności przysadki mózgowej, co miało pozytywny wpływ na wzrost dziecka bez konieczności leczenia farmakologicznego.
W kosmetyce nagietek jest składnikiem kremów, toników, maści, maseczek, mydeł i szamponów, szczególnie polecanych do skóry wrażliwej, suchej i szorstkiej. Dodaje się go także do kąpieli leczniczych, a olejek nagietkowy znajduje zastosowanie w aromaterapii. Nagietek wykazuje działanie antyoksydacyjne, a badania nad jego potencjałem w leczeniu stopy cukrzycowej czy kandydozy pochwy oraz w walce z wirusem HIV wydają się obiecujące.
Dodatkowo nagietek jest wykorzystywany kulinarnie – do barwienia masła i sera, a świeże liście i płatki mogą stanowić składnik sałatek.
Nagietka lekarskiego nie powinny używać osoby uczulone na tę roślinę. Kobiety w ciąży i karmiące piersią również powinny unikać jego stosowania, ponieważ brak badań dotyczących toksyczności w tych przypadkach. U dzieci należy zachować szczególną ostrożność. Warto zauważyć, że na opakowaniach nagietka w formie suszonych ziół lub herbat ekspresowych często widnieje informacja, że jest przeznaczony wyłącznie do stosowania zewnętrznego. Wynika to z faktu, że w Polsce nagietek zarejestrowany jako lek opiera się na zaleceniach Komisji E – niemieckiej instytucji naukowej, której badania nad ziołami uznawane są za autorytatywne w Unii Europejskiej.
Według Komisji E nagietek ma potwierdzone działanie tylko w zastosowaniach zewnętrznych. Jednak wielu ekspertów ziołolecznictwa oraz liczne badania tradycyjnych zastosowań wskazują na jego skuteczność również wewnętrzną. Informacje na opakowaniach leków muszą zgodnie z regulacjami uwzględniać normy Komisji E, ale nagietek może być bezpiecznie stosowany wewnętrznie, jeśli obserwujemy reakcje organizmu i w razie niepokojących objawów konsultujemy się z lekarzem.
W przypadku dzieci na opakowaniach ziół dostępnych w aptekach zazwyczaj zaleca się, aby nie stosować nagietka u dzieci poniżej 12. roku życia, z uwagi na brak badań dotyczących ewentualnych skutków ubocznych. U dzieci poniżej 6. roku życia należy unikać stosowania nagietka wewnętrznie. Zewnętrznie może być stosowany, np. na pieluszkowe zapalenie skóry, ale wyłącznie na zdrową skórę, bez otarć i ran, po konsultacji z lekarzem.
Starszym dzieciom, które stosują nagietek wewnętrznie, należy podawać jedynie słabe napary, ponieważ jego gorzki smak sprawia, że nie będą chciały pić mocniejszych wywarów. W każdym przypadku rozsądne podejście oraz konsultacja z lekarzem są kluczowe.
Nagietek lekarski jest dostępny w wielu formach, takich jak suszone zioła, nalewki, tabletki, globulki czy preparaty wieloskładnikowe. Warto wiedzieć, że nie wszystkie jego substancje czynne są rozpuszczalne w wodzie, dlatego poza naparami stosuje się również nalewki na alkoholu i oleje. Dzięki temu różnorodność dostępnych produktów jest tak duża. Jednym z najbardziej znanych preparatów jest maść nagietkowa. Chociaż w aptekach, drogeriach i sklepach zielarskich znajdziemy szeroką gamę gotowych produktów, warto rozważyć zbieranie nagietka z własnych upraw i samodzielne przygotowywanie maści, kremów czy nalewek. Domowe wyroby z tej rośliny, szczególnie ze świeżego nagietka, są wyjątkowo wartościowe i dają wiele satysfakcji.
Przykłady zastosowania nagietka:
Napar do stosowania wewnętrznego: Łyżkę stołową suszu zalewamy szklanką wrzątku i parzymy pod przykryciem przez 10-15 minut. Po przecedzeniu napar dzielimy na trzy porcje i pijemy w ciągu dnia.
Napar do stosowania zewnętrznego: Łyżkę suszu zalewamy 1/2 szklanki wrzątku i parzymy przez 10-15 minut. Po ostudzeniu moczymy w naparze gazę, nakładamy zaparzone kwiaty i przykładamy na zmienione chorobowo miejsca 2-4 razy dziennie na 30 minut.
Kąpiel z nagietkiem: Przygotowujemy napar z 100 g nagietka w 1 litrze wody i dodajemy go do wanny z ciepłą wodą.
Nasiadówka: Napar z 50 g nagietka w 0,5 litra wody dodajemy do 10 litrów ciepłej wody.
Tonik na cerę naczynkową: Napar z łyżeczki suszonych kwiatów i 1/2 szklanki wody wzbogacamy sokiem z cytryny. Po przecedzeniu tonik stosujemy do przemywania twarzy.
Nalewka nagietkowa: 100 g świeżych płatków zalewamy 500 ml gorącej wódki. Po dwóch tygodniach przecedzamy, przelewamy do butelki i pijemy z dodatkiem miodu – łyżeczka nalewki na 1-2 łyżeczki miodu. Nalewka działa na przeziębienia, anginę i grypę, a także nadaje się do stosowania na rany czy zmiany skórne.
Oliwa nagietkowa: Naczynie wypełniamy suszonym nagietkiem do 1/3 wysokości i zalewamy oliwą z oliwek. Po dwóch tygodniach codziennego wstrząsania odcedzamy i stosujemy do picia lub smarowania skóry.
Nagietek od wieków cieszy się popularnością w ziołolecznictwie, choć jego pełny potencjał wciąż pozostaje nieodkryty. Nawet ograniczając się do zastosowań zewnętrznych, pozostaje jedną z najważniejszych roślin leczniczych. Warto jednak pamiętać, że przy długotrwałym stosowaniu nagietka wewnętrznie warto zadbać o florę bakteryjną, uzupełniając ją probiotykami.